Chập điện, rò gas, trẻ hóc dị vật hay cháy nhỏ trong bếp thường đến rất bất ngờ. Qua quá trình làm việc với nhiều hộ gia đình và chủ cửa hàng nhỏ, đội ngũ bên mình nhận thấy một điều khá rõ: phần lớn thiệt hại không nằm ở chính sự cố mà đến từ vài phản xạ sai trong những phút đầu. Vì vậy, chúng tôi muốn chia sẻ top 5 sai lầm thường gặp về kiến thức xử lý sự cố trong nhà ở và cửa hàng nhỏ, kèm cách làm đúng hơn để bạn áp dụng.
Vì sao nhiều người xử lý sự cố sai ngay từ đầu?
Phần lớn người ta không sai vì cẩu thả. Họ sai vì hoảng. Khi thấy khói bốc lên từ ổ cắm, phản xạ tự nhiên là xách xô nước chạy tới. Thế nhưng đúng phản xạ ấy lại có thể khiến đám cháy trở nên tệ hơn nhiều lần.
Nguyên nhân thứ hai là thiếu kiến thức được chuẩn bị sẵn. Không ai có thời gian lục tìm tài liệu khi nhà đang có khói. Bạn nên biết trước mình cần làm gì, và ghi nhớ đủ rõ để hành động ngay khi tình huống xảy ra.
Chúng tôi chọn 5 sai lầm này dựa trên tiêu chí nào?
Mỗi sai lầm trong bài đều đáp ứng ba điều kiện. Thứ nhất, nó xuất hiện thường xuyên trong nhà ở và cửa hàng nhỏ. Thứ hai, nếu làm sai trong vài phút đầu, hậu quả có thể rất nặng. Thứ ba, bạn có thể khắc phục bằng kiến thức cơ bản, không nhất thiết phải chờ chuyên gia đến tận nơi mới xử lý được.
Sai lầm 1: Dùng nước dập đám cháy do điện
Đây là sai lầm phổ biến nhất. Nước dẫn điện, nên khi chạm vào đường dây đang có điện, người dập có thể bị giật. Đám cháy cũng dễ lan theo dòng nước chảy tràn ra sàn nhà.
Cách làm đúng là ngắt nguồn điện tổng trước. Sau đó mới dùng bình bột hoặc bình CO2 để dập. Cần nói rõ một giới hạn: nếu đám cháy đã lớn, đừng cố tự xử lý kéo dài. Hãy gọi 114 ngay và rời khỏi khu vực nguy hiểm.
Sai lầm 2: Bình chữa cháy hết hạn vẫn để trong nhà
Chúng tôi gặp khá nhiều nhà để bình chữa cháy ở góc bếp hàng năm trời mà chưa bao giờ kiểm tra. Bình quá hạn có thể bị giảm áp suất, vòi phun ra không đủ lực, hoặc không hoạt động đúng lúc bạn cần nhất.
Bạn nên xem kim chỉ thị áp suất trên thân bình và ngày kiểm định ghi kèm. Thời hạn cụ thể còn tùy loại bình và quy định hiện hành, nên hãy đối chiếu với nhà sản xuất hoặc đơn vị kiểm định để chắc chắn. Nếu chưa biết nên chọn loại bình nào cho gia đình, bạn có thể đọc thêm top 5 thiết bị PCCC cho người mới bắt đầu.
Sai lầm 3: Bật công tắc khi ngửi thấy mùi gas
Đây là phản xạ nghe thì hợp lý nhưng dễ gây hậu quả nghiêm trọng. Khi bạn bật công tắc đèn hoặc quạt lúc gas đang rò rỉ, tia lửa nhỏ phát ra từ công tắc có thể đủ để gây cháy nổ. Mở cửa cho thoáng khí là đúng, nhưng phải làm theo đúng thứ tự.
Thứ tự đúng là khóa van gas trước. Sau đó mới mở cửa, và tuyệt đối không bật lửa hay thiết bị điện. Nếu rò rỉ lớn, hãy rời khỏi nhà rồi gọi đơn vị chuyên môn, đừng ở lại kiểm tra từng vị trí.
Sai lầm 4: Chạm trực tiếp vào người đang bị điện giật
Người đi cứu rất dễ lao vào kéo nạn nhân ra ngay. Nhưng nếu dòng điện vẫn chạy qua cơ thể nạn nhân, người cứu cũng sẽ bị giật theo. Cách an toàn là ngắt nguồn điện trước. Nếu chưa tìm được cầu dao kịp, hãy dùng vật cách điện khô như gậy gỗ để tách nạn nhân khỏi nguồn điện.
Thực tế, không phải lúc nào cũng tìm được cầu dao nhanh. Vì thế, hãy biết sẵn vị trí cầu dao tổng ngay hôm nay. Một tấm nhãn nhỏ dán cạnh cầu dao có thể tiết kiệm rất nhiều thời gian khi hoảng loạn. Bạn cũng nên xem thêm top 5 lưu ý an toàn điện và thang máy cho người mới bắt đầu để hiểu rõ hơn về các rủi ro điện trong nhà.
Sai lầm 5: Xử lý trẻ hóc dị vật theo cảm tính
Khi trẻ bị hóc, phản ứng thường gặp là vỗ lưng thật mạnh hoặc móc họng bằng tay. Hai cách này có thể đẩy dị vật sâu hơn vào đường thở. Trẻ dưới 1 tuổi và trẻ trên 1 tuổi có kỹ thuật xử lý khác nhau, nên bạn cần học đúng quy trình từ nguồn y tế uy tín.
Trong bài này, chúng tôi không đưa ra số liệu thống kê cụ thể. Nếu cần, bạn nên tham khảo tài liệu của cơ sở y tế hoặc tổ chức sơ cứu chính thống.
Điểm chung của các sai lầm trên
Nhìn lại năm sai lầm, có thể thấy các tình huống liên quan đến điện và gas thường cho hậu quả nhanh nhất. Chỉ vài giây thao tác sai là đủ để một sự cố nhỏ biến thành thảm họa. Với cháy do điện, hãy nhớ: ngắt nguồn trước, dập sau. Với rò gas: khóa van trước, mở cửa sau, rồi rời nhà. Với người bị điện giật: ngắt nguồn trước khi chạm vào người. Với trẻ hóc: áp dụng kỹ thuật đúng theo độ tuổi, không làm theo cảm tính.
Chuẩn bị gì trong nhà để xử lý sự cố tốt hơn?
Bạn không cần đầu tư quá nhiều. Chỉ cần chuẩn bị tối thiểu một bình chữa cháy còn hạn, đèn pin, hộp sơ cứu và một tờ danh sách số khẩn cấp dán ở nơi dễ thấy. Quan trọng hơn cả là ghi chú vị trí cầu dao tổng và van gas, để bất kỳ ai trong nhà cũng tìm được ngay khi cần.
Nếu bạn đang chuẩn bị cho một cửa hàng nhỏ, hãy xem thêm kiến thức cơ bản về PCCC cho nhân viên mới để cả đội cùng nắm quy trình. Với các lỗi thường gặp ở chủ nhà và chủ xưởng nhỏ, bạn có thể đọc thêm top 10 sai lầm thường gặp về phòng cháy chữa cháy.
Mẹo ghi nhớ và luyện tập
Kiến thức không được sử dụng sẽ dần quên. Đội ngũ bên mình khuyên bạn diễn tập ngắn cùng cả gia đình khoảng 6 tháng một lần, chỉ mất khoảng 10 phút. Hãy lưu số 114, 113, 115 và địa chỉ nhà vào điện thoại, để khi hoảng bạn chỉ cần bấm và đọc.
Nếu bạn quan tâm đến cách bố trí không gian an toàn trong nhà, có thể tham khảo xử lý tình huống khẩn cấp trong đời sống tại nhà. Bài đó đi sâu vào từng bước cụ thể hơn.
Câu hỏi thường gặp
Có nên tự dập cháy trước khi gọi 114 không?
Nếu đám cháy còn nhỏ và bạn có bình chữa cháy phù hợp, bạn có thể thử dập sau khi đã ngắt điện. Tuy nhiên, hãy gọi 114 ngay để đề phòng đám cháy lan rộng. Đừng để việc tự dập làm trì hoãn cuộc gọi.
Bình chữa cháy hết hạn có dùng được không?
Không nên dựa vào bình quá hạn trong lúc khẩn cấp, vì áp suất có thể đã yếu. Bạn nên thay mới hoặc kiểm định lại bình theo đúng quy định hiện hành.
Nên học sơ cứu ở đâu tại Việt Nam?
Bạn có thể tham gia các khóa sơ cứu do cơ sở y tế, Hội Chữ thập đỏ hoặc các trung tâm đào tạo kỹ năng uy tín tổ chức. Nên chọn đơn vị có chương trình rõ ràng và giảng viên có chuyên môn.
Làm sao biết mình đang xử lý đúng khi có sự cố?
Hãy tự hỏi ba điều: đã ngắt nguồn nguy hiểm chưa, đã gọi số khẩn cấp chưa, và có đang đặt bản thân vào rủi ro không cần thiết hay không. Nếu trả lời được cả ba, bạn đang đi đúng hướng.
