Vì sao chúng tôi chọn đúng năm món này
Câu hỏi Top 5 thiết bị PCCC cho người mới bắt đầu gồm những gì thường xuất hiện khi bạn vừa dọn về căn hộ mới, mở một cửa hàng nhỏ, hoặc nhận quản lý một tòa nhà vài tầng. Đội ngũ chúng tôi đã ngồi lại với khá nhiều hộ gia đình và chủ cơ sở trong hoàn cảnh đó.
Điểm chung của họ khá dễ nhận ra. Ai cũng biết phải trang bị gì đó cho an toàn. Nhưng ra tới cửa hàng thiết bị thì bị choáng. Hàng chục loại, mỗi loại một mức giá, nhãn mác ghi toàn ký hiệu kỹ thuật khó hiểu.
Bài này chúng tôi gói lại thành năm món nên có trước. Đó là bình chữa cháy xách tay, đầu báo khói, chăn chữa cháy, đèn chiếu sáng khẩn cấp và mặt nạ chống khói. Không có gì quá cao siêu, chi phí cũng không đến mức khó xoay.
Chúng tôi cố tình không đưa sprinkler, tủ chữa cháy vách tường hay mạng đường ống cứu hỏa vào danh sách. Những hạng mục đó thuộc công trình lớn, cần thiết kế và tính toán áp suất riêng. Với người mới bắt đầu, làm gọn phần cơ bản trước đã rồi tính tiếp.
Nếu bạn đang cân nhắc mở rộng sang kênh bán hàng online cho cửa hàng thiết bị của mình, hướng dẫn làm website cho cửa hàng PCCC là chủ đề chúng tôi từng phân tích và có thể hữu ích cho bạn về sau.
Bình chữa cháy xách tay – món không thể thiếu
Đây là thiết bị mà đội ngũ chúng tôi luôn đặt ở vị trí số một trong mọi buổi tư vấn. Đám cháy trong nhà phần lớn khởi phát rất nhỏ. Một ổ cắm quá tải, một chảo dầu quá lửa, một đoạn dây điện bị chuột gặm.
Nếu bạn phát hiện trong khoảng ba mươi giây đầu, một bình chữa cháy xách tay là đủ dập tắt trước khi ngọn lửa lan ra. Đó là khoảng thời gian quyết định. Cũng là lý do vì sao bình phải nằm ở nơi dễ lấy, chứ không phải trong góc kho.
Đọc nhãn bình chữa cháy sao cho đúng
Khi cầm bình lên xem, bạn sẽ thấy các chữ cái A, B, C in trên nhãn. Hiểu đơn giản thế này. A là đám cháy vật rắn như gỗ, vải, giấy. B là cháy chất lỏng như xăng, dầu ăn, cồn. Còn C là cháy liên quan tới thiết bị điện đang có điện.
Bình chữa cháy bột dùng cho gia đình thường ghi ABC, nghĩa là xử lý được cả ba loại trên. Một số bình khí CO2 chỉ ghi BC, phù hợp cho khu vực nhiều thiết bị điện nhưng không dập tốt đám cháy gỗ vải. Bạn nên chọn đúng loại theo rủi ro thực tế của mình.
Chọn kích cỡ theo sức người dùng, không theo công năng
Về kích thước, bình 1kg hoặc 2kg là hợp lý cho nhà phố và căn hộ. Có lần chúng tôi tư vấn cho một khách hàng mua bình 4kg rồi treo ở cầu thang. Vài tháng sau, chính họ phàn nàn rằng lúc cần không kịp tháo xuống vì bình nặng quá.
Bài học rút ra khá rõ. Bạn hãy nhấc bình lên thử ngay tại cửa hàng trước khi mua. Nếu người lớn tuổi trong nhà không nhấc nổi thì bình đó không phù hợp. Công năng tốt tới đâu cũng vô nghĩa nếu người dùng không vác được nó tới chỗ lửa.
Hai thứ phải kiểm tra định kỳ
Có hai thứ bạn phải kiểm tra đều đặn mà rất nhiều người quên hẳn. Thứ nhất là đồng hồ áp suất. Kim phải nằm trong vùng xanh. Khi kim tụt xuống vùng đỏ, bình đã mất áp và gần như vô dụng lúc có cháy.
Thứ hai là hạn sử dụng in trên thân bình. Bình chữa cháy có tuổi thọ, không dùng được vĩnh viễn. Nếu bạn muốn nắm rõ nhóm hàng này trước khi mua, chúng tôi có bài phân biệt thiết bị báo cháy và chữa cháy mà bạn nên đọc qua một lần.
Một mẹo nhỏ chúng tôi vẫn mách khách quen. Hãy ghi ngày mua bằng bút dạ lên thân bình. Vài năm sau, bạn nhìn là biết ngay bình đã dùng bao lâu, khỏi phải đoán mò.
Đầu báo khói – phát hiện cháy khi bạn đang ngủ
Bình chữa cháy là để dập, còn đầu báo khói là để phát hiện. Hai việc hoàn toàn khác nhau. Rất nhiều nhà chỉ có mỗi cái bình, và đó là lỗ hổng lớn nhất chúng tôi thấy khi đi khảo sát thực tế.
Có một gia đình ở nhà ống ba tầng, tầng dưới để xe máy, không có bất kỳ thiết bị báo cháy nào. Đám cháy bùng lên lúc nửa đêm ở tầng trệt. Người tầng trên chỉ biết khi khói đã tràn vào tận phòng ngủ. May là họ thoát kịp, nhưng tài sản thì thiệt hại nặng.
Nguyên lý và tiêu chí chọn mua
Đầu báo khói hoặc đầu báo nhiệt hoạt động theo nguyên lý khá đơn giản. Cảm biến đo nồng độ khói hay nhiệt độ trong không khí. Khi vượt ngưỡng cài đặt, thiết bị hú còi.
Điều bạn cần quan tâm không phải công nghệ bên trong. Hãy để ý độ lớn của tiếng còi. Còi phải đủ to để đánh thức một người đang ngủ say ở phòng bên cạnh. Nhiều mẫu giá rẻ kêu nhỏ, và gần như vô nghĩa trong tình huống thật.
Lắp ở đâu để không báo giả liên tục
Vị trí lắp quan trọng không kém thiết bị. Chúng tôi thường khuyên đặt một đầu báo ở hành lang trước cửa phòng ngủ, một cái trong phòng ngủ chính, và một cái gần khu bếp.
Riêng khu bếp thì nên lùi ra xa nơi nấu một khoảng. Hơi nóng và khói thức ăn bay lên sẽ làm báo giả liên tục. Một đầu báo kêu inh ỏi mỗi lần chiên cá sẽ bị tháo pin sau vài tuần. Lúc đó nó chỉ còn là miếng nhựa gắn trên trần.
Về bảo trì, hầu hết đầu báo khói gia đình dùng pin và cần thay khoảng mỗi năm. Nhiều model có tiếng bíp nhắc khi pin yếu. Bạn đừng đợi tới lúc nó bíp mới chịu thay. Hãy chọn một ngày cố định trong năm, ví dụ đầu mùa khô, để thay pin và bấm nút test kiểm tra.
Chăn chữa cháy – món ít người Việt biết tới
Đây là thiết bị mà chúng tôi thấy tỷ lệ trang bị ở Việt Nam còn khá thấp. Trong khi đó, công dụng của nó lại rất đáng đồng tiền, đặc biệt với những nhà nấu ăn thường xuyên.
Chăn chữa cháy là một tấm vải chống cháy, gấp gọn trong hộp hoặc túi treo tường. Cách dùng là trùm kín vật đang cháy, thường là chảo dầu hoặc xoong trên bếp.
Vì sao không nên đổ nước vào chảo dầu đang cháy
Lý do chúng tôi nhấn mạnh món này khá đơn giản. Đổ nước vào chảo dầu đang cháy là sai lầm phổ biến và rất nguy hiểm.
Nước nặng hơn dầu nên sẽ chìm xuống đáy chảo. Gặp nhiệt độ cao, nước bốc thành hơi và đẩy dầu đang cháy văng ra khắp bếp. Chăn chữa cháy tránh hoàn toàn chuyện đó. Bạn chỉ cần trùm kín chảo, cắt oxy, lửa tắt.
Động tác đơn giản tới mức một người chưa từng tập huấn cũng làm được. Đó là điểm mạnh nhất của nó so với các thiết bị khác.
Chọn và treo chăn sao cho hợp lý
Khi chọn chăn, bạn nên ưu tiên loại có hộp bảo vệ. Hộp giúp chăn không bám bụi và dầu mỡ, vì chăn bẩn sẽ khó trùm kín và kém hiệu quả.
Kích thước phổ thông khoảng 1m x 1m là đủ trùm một chảo hoặc xoong cỡ lớn. Vị trí treo nên là nơi bạn với tay tới được ngay khi đang đứng nấu, nhưng không quá sát bếp lửa. Đừng treo trong tủ phía trên, vì lúc cần bạn sẽ phải mở tủ và mất thêm vài giây quý giá.
Cần nói rõ một hạn chế. Chăn chỉ dập được đám cháy mới phát sinh, quy mô nhỏ. Nếu lửa đã lan ra rèm cửa, tủ bếp hay trần nhà, chăn không còn tác dụng. Lúc đó bạn phải chuyển ngay sang bình chữa cháy. Hai món này bổ sung cho nhau, không thay thế nhau.
Đèn chiếu sáng khẩn cấp và đèn exit
Cháy thường đi kèm mất điện. Mất điện thì nhà tối om, trong khi khói thì đen và cay mắt. Bạn không thấy đường ra, không thấy cầu thang, không thấy cửa. Đó là lý do đèn chiếu sáng khẩn cấp nằm trong danh sách này.
Nguyên lý hoạt động của đèn khẩn cấp khá dễ hiểu. Đèn được cắm điện liên tục để sạc pin dự phòng bên trong. Khi điện lưới cắt, đèn tự bật sáng nhờ pin đó, không cần bạn can thiệp gì.
Đèn exit thì hơi khác một chút. Nó là biển báo lối thoát hiểm phát sáng, giúp bạn nhận ra hướng đi khi không nhìn rõ gì. Với nhà ống nhiều tầng, chung cư hoặc cửa hàng có kho phía sau, nhóm thiết bị này gần như bắt buộc.
Tiêu chí chọn và vị trí lắp
Có hai tiêu chí bạn nên để ý khi chọn mua. Thứ nhất là pin sạc tự động, không cần thao tác thủ công. Thứ hai là thời gian chiếu sáng dự phòng phải đủ dài để bạn đi hết lối thoát.
Con số cụ thể tùy model. Bạn nên hỏi nhà bán và đọc kỹ thông số thay vì tin vào lời giới thiệu chung chung. Vị trí lắp nên ở hành lang, đầu cầu thang và gần cửa ra vào chính.
Về bảo trì, pin đèn khẩn cấp sẽ chai theo thời gian. Mỗi vài tháng, bạn nên rút điện thử một lần để xem đèn còn giữ được bao lâu. Nếu thời gian sáng ngắn hơn nhiều so với thông số, khả năng cao pin đã yếu và cần thay. Với cơ sở nhà ở kết hợp kinh doanh, đây là nhóm thiết bị gắn với quy định. Chủ cơ sở nên tham khảo bài về quy định kiểm định PCCC nhà ở kết hợp kinh doanh vì yêu cầu trang bị có thể thay đổi theo loại hình và quy mô.
Mặt nạ chống khói cho hộ gia đình
Nguyên nhân tử vong hàng đầu trong các vụ cháy không phải lửa mà là khói. Khói độc khiến người ta ngất trước khi kịp chạy ra ngoài. Mặt nạ chống khói cơ bản giúp bạn có thêm vài phút để di chuyển qua vùng có khói, đủ để thoát ra hoặc tới nơi an toàn.
Cấu tạo của mặt nạ là một túi trùm kín đầu, có lớp lọc giữ lại một phần khói và khí độc trong thời gian ngắn. Nó không phải bình dưỡng khí. Bạn vẫn phải nín thở lúc trùm, và vẫn phải di chuyển nhanh ra ngoài. Đừng hiểu lầm rằng có mặt nạ là có thể ở lại xử lý đám cháy.
Tiêu chí chọn theo kinh nghiệm của chúng tôi là ưu tiên loại dễ xé bao bì và trùm vào đầu bằng hai tay. Trong tình huống khẩn cấp, tay bạn run, mắt cay, bạn không làm được động tác rối rắm như thắt dây hay cài khóa. Mặt nạ phù hợp với gia đình ở chung cư, nhà nhiều tầng, nơi hành lang có thể bị khói tràn vào trước khi bạn kịp xuống tới sảnh.
Lớp lọc trong mặt nạ có tuổi thọ riêng, nên bạn cần kiểm tra hạn sử dụng như với bình chữa cháy. Đừng để mặt nạ trong tủ vài năm rồi tới lúc cần mới mở ra xem. Chúng tôi từng thấy những hộp mặt nạ còn nguyên seal nhưng đã quá hạn từ lâu, và đương nhiên nó không còn bảo vệ được gì.
Vài kinh nghiệm chúng tôi rút ra khi tư vấn trang bị
Nhiều người hỏi chúng tôi rằng có cần mua đủ cả năm món cùng lúc không. Câu trả lời tùy tình hình, nhưng bạn có thể chia theo thứ tự ưu tiên cho dễ quyết.
Với nhà phố hoặc căn hộ nhỏ, hai món nên có trước là bình chữa cháy và đầu báo khói. Với nhà nấu ăn nhiều, thêm chăn chữa cháy. Với chung cư, nhà nhiều tầng hoặc cửa hàng có tầng hầm, hãy bổ sung đèn khẩn cấp. Mặt nạ chống khói có thể mua sau cùng, nhưng nếu ngân sách cho phép thì nên trang bị đồng thời để khỏi phải nhớ thêm một việc.
Về bảo trì, có hai việc bạn nên ghi vào lịch và làm định kỳ. Việc thứ nhất là kiểm tra đồng hồ áp suất bình chữa cháy mỗi tháng, vì nó nhanh và dễ. Việc thứ hai là bấm nút test trên đầu báo khói vài tháng một lần để chắc chắn thiết bị còn hoạt động.
Hai thao tác nhỏ đó quyết định thiết bị có thật sự phát huy tác dụng khi cần hay không. Chúng tôi từng gặp không ít trường hợp bình còn treo nguyên trên tường nhưng kim đã tụt xuống đỏ từ lâu. Chủ nhà thì vẫn yên tâm vì đã trang bị đầy đủ.
Một điều nữa là thông số kỹ thuật và hạn sử dụng của từng thiết bị khác nhau tùy nhà sản xuất. Bạn nên đọc kỹ hướng dẫn đi kèm và tham khảo quy định PCCC hiện hành áp dụng cho loại hình nhà ở, kinh doanh của mình. Nếu đang tìm hiểu nền tảng trước khi mua, bạn có thể xem qua chuyên mục kiến thức PCCC để nắm các khái niệm cơ bản, rồi mới đi chọn thiết bị cụ thể.
Câu hỏi thường gặp
Nên đặt bình chữa cháy ở đâu trong nhà?
Đặt ở nơi dễ thấy, dễ với tới và gần lối ra vào. Tránh cất trong tủ kín hoặc sau đống đồ. Với nhà có bếp, nên có một bình đặt gần bếp nhưng không sát nơi nấu. Với nhà nhiều tầng, mỗi tầng nên có ít nhất một bình để không phải chạy lên chạy xuống khi có sự cố.
Báo khói dùng pin bao lâu phải thay?
Phần lớn model gia đình khuyến cáo thay pin khoảng mỗi năm một lần. Một số loại có pin dùng lâu hơn, nhưng bạn vẫn nên dùng nút test kiểm tra vài tháng một lần. Con số chính xác nằm trong hướng dẫn của nhà sản xuất, hãy đọc theo đúng model bạn đã mua thay vì áp dụng chung.
Nhà ở kết hợp kinh doanh nhỏ có bắt buộc đủ 5 thiết bị này không?
Yêu cầu trang bị phụ thuộc loại hình, quy mô và quy định hiện hành, nên chúng tôi không thể khẳng định chung cho mọi trường hợp. Bạn nên kiểm tra văn bản pháp luật đang áp dụng cho cơ sở của mình. Để hình dung lộ trình theo từng bước, có thể tham khảo thêm bài về kiến thức PCCC cơ bản cho nhân viên mới trước khi đi sâu vào từng nhóm thiết bị.
Chăn chữa cháy có dùng cho đám cháy do chập điện không?
Chăn có thể trùm lên vật đang cháy do chập điện để chặn lửa lan. Nhưng việc đầu tiên vẫn là ngắt nguồn điện nếu bạn tiếp cận được an toàn. Khi điện chưa ngắt, chăn chỉ là biện pháp hạn chế tạm thời, và bạn vẫn cần gọi lực lượng chữa cháy chuyên trách.
Bắt đầu từ đâu cho gọn
Nếu tuần này bạn chỉ làm được một việc, hãy mua một bình chữa cháy và một đầu báo khói. Hai món đó rẻ, dễ mua, và xử lý được phần lớn tình huống cháy nhỏ trong nhà. Sau khi đã có, hãy ghi lại ngày mua và đặt lịch nhắc kiểm tra định kỳ trên điện thoại.
Thói quen nhỏ đó quan trọng hơn bất kỳ lời khuyên nào. Thiết bị PCCC chỉ có giá trị khi nó thật sự còn dùng được vào lúc cần. Với những cơ sở cần lộ trình bài bản hơn, bạn có thể xem thêm bài về kiểm định PCCC định kỳ cho nhà xưởng nhỏ để biết mình đang ở đâu trong chu kỳ an toàn. Còn nếu muốn tra cứu thêm các loại thiết bị khác ngoài năm món kể trên, chuyên mục thiết bị PCCC là nơi chúng tôi cập nhật thường xuyên.
