Xử lý tình huống khẩn cấp trong đời sống là kỹ năng mà nhiều người nghĩ rằng chỉ cần biết trên lý thuyết. Thực tế, chúng tôi từng chứng kiến một trường hợp ngay tại một xưởng cơ khí nhỏ ở Bình Dương vào một chiều thứ Sáu bận rộn. Nhân viên ca chiều ngửi thấy mùi gas nồng gần khu bếp ăn ca. Không ai biết nên làm gì trước.
Có người đề nghị bật ngay quạt thông gió công nghiệp để đẩy mùi ra ngoài. Ý định nghe có vẻ hợp lý. Nhưng đó lại là hành động có thể gây nguy hiểm. Chỉ một tia lửa nhỏ từ động cơ quạt cũng đủ để kích nổ lượng khí đã tích tụ.
Tình huống như vậy không hiếm gặp. Rò rỉ khí gas thường không báo trước và xảy ra giữa giờ làm việc bình thường. Cách mọi người phản ứng trong vài phút đầu sẽ quyết định mức độ hậu quả về sau.
Rò rỉ khí gas: ví dụ điển hình cần xử lý tình huống khẩn cấp
Khí gas dùng trong sinh hoạt và sản xuất thường là LPG, tức khí dầu mỏ hóa lỏng, gồm chủ yếu propan và butan. Loại khí này nặng hơn không khí. Khi rò rỉ, nó lan là là dưới sàn và tụ lại ở các góc khuất, gầm tủ hoặc hố ga kỹ thuật. Vì vậy rất khó nhận biết nếu chỉ nhìn bằng mắt thường.
Nhiều văn phòng, xưởng nhỏ và quán ăn vẫn dùng bình gas mini cho khu bếp hoặc phòng thí nghiệm. Chỉ một van hở hay một ống dẫn nứt nhỏ cũng có thể làm khí thoát ra âm thầm suốt nhiều giờ. Người trong phòng thường chỉ nhận ra khi mùi gas đã đủ nồng.
Ngoài khu bếp, rò rỉ còn có thể xảy ra ở máy nước nóng dùng gas trong nhà vệ sinh, ở phòng lab hóa học, hay ở lò sấy của xưởng may và xưởng gỗ. Mỗi vị trí lắp đặt cần khoảng cách an toàn riêng với nguồn điện và vật liệu dễ cháy xung quanh. Doanh nghiệp thuê mặt bằng có sẵn thường bỏ qua bước này, vì vậy nên kiểm tra hệ thống gas cũ trước khi đưa vào sử dụng.
Phần lớn nhân viên văn phòng chưa từng được huấn luyện cho tình huống này. Họ quen với báo cháy và biết bấm nút báo động khi thấy khói. Nhưng rò rỉ khí gas ở giai đoạn đầu không có khói, cũng không có lửa. Nhiều người còn nhầm đầu báo khí gas với đầu báo cháy thông thường, dù hai thiết bị vận hành theo nguyên lý khác nhau.
Hiểu rõ cách phân biệt thiết bị báo cháy và thiết bị chữa cháy sẽ giúp đội ngũ vận hành chọn đúng công cụ. Từ đó phản ứng kịp thời khi sự cố xảy ra.
Phản ứng chậm hoặc sai cách có thể gây hậu quả nặng nề. Một tia lửa nhỏ từ công tắc đèn, ổ cắm hay thậm chí chuông điện thoại cũng đủ kích nổ khí gas đã tích tụ. Ngoài ra còn có nguy cơ ngạt, vì khí gas chiếm chỗ oxy trong không gian kín. Nhận diện đúng đây là tình huống khẩn cấp giúp mọi người hành động ngay từ đầu, thay vì chủ quan chờ đợi.
Các bước xử lý khi phát hiện rò rỉ khí gas
Khi ngửi thấy mùi gas bất thường, thứ tự hành động trong vài phút đầu quan trọng hơn bất kỳ thiết bị nào. Nhiều đơn vị in trình tự này ra giấy và dán ngay cạnh khu bếp hoặc phòng kỹ thuật, để ai cũng nhìn thấy và làm theo.
- Thông báo cho những người xung quanh bằng lời nói, không dùng chuông điện hay bộ đàm gần khu vực nghi rò rỉ.
- Kích hoạt quy trình sơ tán nếu doanh nghiệp đã có sẵn, dẫn mọi người ra điểm tập kết an toàn ngoài trời.
- Mở cửa và cửa sổ bằng tay để thông gió tự nhiên. Tuyệt đối không bật quạt điện hay điều hòa.
- Không bật tắt công tắc đèn, không dùng điện thoại hoặc bật lửa trong phạm vi nghi rò rỉ.
- Khóa van bình gas hoặc van tổng nếu thao tác được mà không phải chạm vào thiết bị điện nào.
- Gọi lực lượng phòng cháy chữa cháy qua số 114 hoặc đội kỹ thuật chuyên trách của tòa nhà.
Việc tránh mọi thiết bị điện là điều cần thiết. Khi đóng ngắt, thiết bị điện có thể phát sinh tia lửa nhỏ ở tiếp điểm, dù mắt thường khó nhận ra. Nồng độ khí gas trong không gian kín đủ cao thì tia lửa đó có thể gây cháy nổ. Vì vậy nên đặt sẵn bình chữa cháy phù hợp gần khu bếp gas, chẳng hạn loại bột hoặc CO2 theo hướng dẫn của đơn vị PCCC. Bạn cũng nên tham khảo các dòng thiết bị PCCC phù hợp với từng loại mặt bằng thay vì mua theo cảm tính.
Sai lầm thường gặp nhất là nhân viên hoảng loạn, chạy vào bật quạt thông gió công nghiệp ngay khi ngửi thấy mùi gas. Ý định thì tốt, nhưng cách làm lại sai. Thay vào đó, chỉ nên mở cửa bằng tay để không khí tự luân chuyển. Sau đó chờ đội kỹ thuật hoặc lực lượng PCCC đến kiểm tra bằng thiết bị đo chuyên dụng, rồi mới quyết định bước tiếp theo.
Nhiều đơn vị gọi đây là nguyên tắc vài phút đầu. Đó là khoảng thời gian cần ưu tiên hành động nhanh để hạn chế khí gas lan rộng. Doanh nghiệp nào luyện được phản xạ đúng trong giai đoạn này sẽ giảm đáng kể nguy cơ cháy nổ, so với việc để nhân viên tự loay hoay.
Doanh nghiệp cần chuẩn bị gì để ứng phó
Xử lý tốt trong vài phút đầu vẫn chưa đủ nếu doanh nghiệp không chuẩn bị từ trước. Nhiều văn phòng có bình chữa cháy để đối phó với yêu cầu chung, nhưng ít ai từng tập dượt cách sử dụng. Khi sự cố xảy ra, mọi người dễ lúng túng và mất những phút quý giá.
Nên tổ chức tập huấn định kỳ, chẳng hạn sáu tháng một lần, để nhân viên ghi nhớ đúng trình tự thay vì chỉ đọc lý thuyết. Buổi tập huấn nên có tình huống giả định cụ thể, ví dụ ngửi thấy mùi gas ở khu bếp ăn ca, để mọi người thực hành phản xạ thật. Doanh nghiệp cũng cần phân công rõ ràng: ai khóa van tổng, ai gọi 114, ai dẫn đoàn sơ tán. Nếu không, rất dễ xảy ra cảnh ai cũng nghĩ người khác sẽ làm.
Biển báo và sơ đồ thoát hiểm rõ ràng cũng quan trọng không kém. Nên dán sơ đồ ở mỗi tầng và gần mỗi lối ra, ghi rõ vị trí van gas tổng và bình chữa cháy gần nhất.
Các tòa nhà có hệ thống chữa cháy tự động cần bảo trì đường ống thường xuyên. Bạn có thể đưa cách kiểm tra và duy trì áp suất trong đường ống cứu hỏa vào lịch bảo trì định kỳ. Áp suất yếu khiến hệ thống phun nước khó phát huy tác dụng khi thật sự cần đến.
Chi phí cho buổi tập huấn và một số thiết bị cơ bản thường không lớn so với thiệt hại có thể xảy ra khi sự cố xuất hiện. Nên tham khảo báo giá từ đơn vị cung cấp để có con số chính xác cho mặt bằng của mình.
Một điểm doanh nghiệp hay bỏ sót là truyền thông nội bộ về an toàn. Một trang thông tin nội bộ rõ ràng, dễ truy cập sẽ giúp nhân viên tra cứu nhanh quy trình xử lý mà không phải hỏi lại đồng nghiệp trong lúc khẩn cấp. Cũng nên ghi số điện thoại của đơn vị cung cấp gas và đội kỹ thuật PCCC ở nơi dễ thấy, thay vì chỉ lưu trong điện thoại cá nhân của một người. Đôi khi một tờ giấy dán ở bảng tin chung lại hữu ích hơn cả một hệ thống quản lý phức tạp.
Kết luận
Xử lý tình huống khẩn cấp trong đời sống như rò rỉ khí gas tại nơi làm việc có thể xảy ra bất cứ lúc nào, kể cả khi mọi người đang tập trung làm việc. Thiết bị quan trọng, nhưng không quan trọng bằng việc mỗi người trong tập thể biết chính xác phải làm gì trong những phút đầu tiên.
Chúng tôi khuyên mỗi doanh nghiệp, dù quy mô lớn hay nhỏ, nên dành một buổi trong quý này để rà lại quy trình xử lý khí gas, kiểm tra van, bình chữa cháy và sơ đồ thoát hiểm. Một buổi tập huấn nghiêm túc sẽ giúp cả tập thể phản ứng bình tĩnh và đúng cách khi tình huống thật sự xảy ra.

