
Khoảng cách đầu phun lệch đi một chút cũng có thể khiến sprinkler không kịp dập lửa ở kho hàng dễ cháy. Chúng tôi từng khảo sát một kho vải và hóa chất dệt nhuộm, sau một vụ cháy nhỏ. Đám lửa bắt đầu ở góc kệ cao, cách đầu phun gần nhất hơn năm mét. Nước phun ra không phủ tới được vùng cần dập. Lửa kịp lan sang kệ bên cạnh trước khi đội chữa cháy có mặt. Thiết bị hôm đó không hề kém. Vấn đề nằm ở cách tính khoảng cách ngay từ khâu thiết kế.
Kho hàng dễ cháy không giống nhà xưởng bình thường. Vải, nhựa, hóa chất, giấy cuộn, mỗi loại có tốc độ bắt lửa khác nhau. Vì vậy cách bố trí đầu phun cũng phải tính khác đi. Bài này chúng tôi chia sẻ những gì rút ra được sau nhiều lần khảo sát và tư vấn lắp đặt. Chúng tôi mong giúp bạn tự tin hơn khi làm việc cùng đơn vị thi công.
Nhà Kho Chứa Hàng Dễ Cháy Đòi Hỏi Thiết Kế Sprinkler Cẩn Thận

Sprinkler hoạt động theo nguyên lý cảm biến nhiệt. Khi nhiệt độ tại đầu phun đủ cao, bóng thủy tinh hoặc mối hàn bên trong sẽ vỡ và nước phun ra ngay lập tức. Tuy nhiên, nếu đầu phun đặt quá xa điểm cháy, nhiệt sẽ không kịp truyền tới để kích hoạt. Một vụ cháy nhỏ vì vậy có thể biến thành đám cháy lớn chỉ vì khoảng cách lắp đặt không hợp lý.
Với văn phòng hay showroom, khoảng cách đầu phun có thể nới rộng hơn, vì lượng vật liệu cháy trên mỗi mét vuông khá thấp. Kho chứa hàng dễ cháy thì khác hẳn. Vải, bao bì nhựa, hóa chất, giấy cuộn đều bắt lửa nhanh và cháy lan mạnh. Hiểu rõ nguyên nhân và đặc điểm của đám cháy giúp người thiết kế hình dung đúng tốc độ lan lửa, từ đó chọn đúng khoảng cách lắp đặt đầu phun cho từng khu vực. Khi hàng được xếp thành kệ cao, nhiệt tỏa ra nhanh hơn nhiều so với kho hàng thông thường.
Chúng tôi từng gặp một khách hàng kinh doanh bao bì nhựa. Kho được thiết kế theo bản vẽ mẫu tải trên mạng, không tính riêng cho loại hàng đang lưu trữ. Khoảng cách đầu phun đúng theo chuẩn chung nhưng lại quá thưa so với mức độ nguy cơ cháy thực tế. May mắn là lỗi được phát hiện sớm, chưa xảy ra sự cố. Đó cũng là điều chúng tôi thường nhắc khách: bản vẽ mẫu chỉ là điểm khởi đầu. Khoảng cách thật sự phải được tính theo hàng hóa cụ thể đang có trong kho.
Một mẹo nhỏ chúng tôi hay dùng: đánh dấu trước vị trí kệ cao nhất trên bản vẽ, rồi tính ngược mức lắp đặt đầu phun phù hợp, thay vì áp cùng một khoảng cách cho toàn bộ mặt bằng.
Yếu Tố Ảnh Hưởng Đến Khoảng Cách Đầu Phun

Hai yếu tố quyết định khoảng cách đầu phun nhiều nhất là chiều cao trần và cách xếp hàng bên dưới. Trần càng cao, khói và nhiệt càng mất nhiều thời gian bay lên tới đầu phun. Nếu kho có trần trên chín mét, thường phải bổ sung đầu phun lắp trong kệ, gọi là in-rack sprinkler (đầu phun lắp trong kệ). Loại này bổ sung cho lớp đầu phun trên trần, chứ không thay thế hoàn toàn.
Cách xếp kệ cũng quan trọng không kém. Kệ xếp sát nhau, hàng chất cao gần trần sẽ cản luồng nước, khiến vùng cháy phía dưới không được dập tắt hoàn toàn. Chúng tôi thường khuyên khách chừa lối thoát nhiệt giữa các dãy kệ. Khoảng trống này giúp nước từ đầu phun rơi thẳng xuống điểm cháy, thay vì bị hàng hóa che khuất.
Yếu tố thứ hai là mức độ nguy cơ cháy của hàng hóa đang lưu trữ. Ngành PCCC thường chia theo nhóm nguy cơ để tính khoảng cách phù hợp hơn.
- Nhóm nguy cơ thấp: hàng khó bắt lửa, xếp thưa, ví dụ đồ kim loại hoặc vật liệu ít cháy. Đầu phun ở nhóm này có thể đặt thưa hơn.
- Nhóm nguy cơ trung bình: hàng hóa phổ biến trong kho thương mại, ví dụ đồ gia dụng hoặc bao bì carton. Cần khoảng cách vừa phải và kiểm tra định kỳ.
- Nhóm nguy cơ cao: vải, nhựa, hóa chất, hàng xếp cao và dày đặc. Khoảng cách giữa các đầu phun phải thu hẹp lại. Đôi khi cần thêm thiết bị hỗ trợ phát hiện sớm.
Sprinkler chủ yếu lo phần dập lửa. Muốn phát hiện đám cháy từ giai đoạn mới bén lửa, kho vẫn cần thêm đầu báo khói hoặc đầu báo nhiệt riêng. Nhiều chủ kho nhầm lẫn giữa hai nhóm thiết bị này, dẫn đến đầu tư sai chỗ. Nếu chưa chắc kho mình đang thiếu thiết bị nào, bạn nên xem cách phân biệt thiết bị báo cháy và thiết bị chữa cháy để tránh trang bị trùng hoặc thiếu.

Một cách kiểm tra đơn giản khi khảo sát: đứng dưới từng đầu phun và nhìn thẳng lên trần. Nếu tầm nhìn bị hàng hóa che khuất, khả năng cao vùng đó cũng khó được nước phun tới khi có cháy.
Cách Tính Toán Và Kiểm Tra Sau Khi Lắp Đặt

Không có một con số chung cho mọi kho hàng. Khoảng cách đầu phun phụ thuộc vào tiêu chuẩn áp dụng, ví dụ TCVN 7336 về thiết kế hệ thống sprinkler tự động tại Việt Nam. Tiêu chuẩn này có thể được cập nhật theo thời gian, vì vậy bạn nên đối chiếu bản mới nhất trước khi chốt bản vẽ, thay vì dùng lại số liệu từ dự án cũ.
Trước khi thi công: đối chiếu tiêu chuẩn kỹ thuật
Với kho chứa hàng dễ cháy, đơn vị thiết kế cần xác định rõ ba điều: nhóm nguy cơ cháy, chiều cao lưu kho và loại đầu phun sẽ sử dụng. Có thể là đầu phun tiêu chuẩn, đầu phun mở rộng phạm vi phun hoặc đầu phun lắp trong kệ. Mỗi loại có bán kính bảo vệ khác nhau, kéo theo khoảng cách lắp đặt khác nhau.
Với kho cải tạo từ nhà xưởng cũ, việc đi đường ống và dây tín hiệu thường khó hơn xây mới. Nếu công trình khó đi dây âm tường, có thể cân nhắc thêm hệ thống báo cháy không dây để hỗ trợ phát hiện sớm mà không phải đục phá nhiều.
Sau khi lắp đặt: kiểm tra thực tế trên hiện trường
Bản vẽ đúng chưa chắc đã thi công đúng. Sau khi lắp xong, bước kiểm tra là không thể bỏ qua. Chúng tôi thường thực hiện hai việc: đo áp lực nước tại đầu phun xa nguồn cấp nhất, và kiểm tra độ phủ bằng cách đặt các vật chứa hứng nước dưới từng đầu phun khi thử xả. Nếu áp lực yếu ở cuối tuyến ống, khả năng cao đường ống đã bị tính sai đường kính, hoặc có quá nhiều đầu phun trên cùng một nhánh.
Một lỗi khá phổ biến là đơn vị thi công lắp đúng số lượng đầu phun nhưng sai vị trí so với bản vẽ, chẳng hạn né cột hoặc đường ống điện rồi dịch đầu phun sang một bên. Chỉ lệch nửa mét cũng đủ tạo ra vùng chết, không được nước phủ tới. Vì vậy, trước khi nghiệm thu, cần đối chiếu lại vị trí thực tế với bản vẽ gốc, không chỉ đếm số lượng đầu phun.
Ngoài kiểm tra kỹ thuật, hồ sơ thiết kế hệ thống cũng nên lưu lại rõ ràng để lần bảo trì sau dễ đối chiếu. Cách lập sơ đồ đi dây hệ thống báo cháy cũng áp dụng được cho hệ thống sprinkler. Tinh thần vẫn là vẽ đúng, ghi chú rõ và cập nhật mỗi khi mặt bằng kho thay đổi.
Nhiều kho hàng dễ cháy hiện nay không chỉ để lưu trữ mà còn là điểm xuất hàng cho các đơn bán lẻ, bán sỉ online. Đầu tư đúng cho khâu phòng cháy cũng quan trọng như đầu tư cho kênh bán hàng. Một đơn vị thiết kế website bán hàng chuyên nghiệp giúp việc kinh doanh vận hành trơn tru, còn hệ thống sprinkler tính đúng khoảng cách giúp hàng hóa không bị thiệt hại vì một sự cố cháy nhỏ.
Điều cần nhớ sau bài này là không nên lấy bản vẽ mẫu áp cho mọi kho. Mỗi kho có chiều cao trần, cách xếp hàng và loại hàng hóa khác nhau, nên khoảng cách đầu phun cũng phải tính riêng. Trước khi nghiệm thu, bạn nên kiểm tra áp lực nước và độ phủ thực tế của từng đầu phun, đừng chỉ tin vào con số trên bản vẽ.

