Khi chập điện hay thoáng ngửi thấy mùi gas, phần lớn thiệt hại không đến từ sự cố ban đầu nhỏ bé. Thường nó đến từ việc hoảng loạn và làm sai thứ tự. Đội ngũ chúng tôi từng tư vấn cho nhiều gia đình và cơ sở kinh doanh nhỏ, và có những căn nhà hư hại nặng hơn chỉ vì người trong nhà chạy đi xách xô nước dập lửa trước khi kịp kéo cầu dao tổng xuống. Bài viết này tổng hợp top 10 kinh nghiệm thực tế về kiến thức xử lý sự cố, rút ra từ những tình huống thật, để bạn có một trình tự rõ ràng trong vài phút đầu tiên.
Năm phút đầu tiên quyết định điều gì
Sự cố trong nhà thường bắt đầu từ một dấu hiệu rất khẽ. Có thể là tiếng lách tách sau tủ điện, một mùi khét thoảng qua, hay tiếng rít lạ từ van bình gas. Nếu lúc này mọi người đứng nhìn, sự cố sẽ lớn dần theo từng phút.
Chúng tôi hay nói vui rằng năm phút đầu là lúc bạn có nhiều lựa chọn nhất, nhưng cũng là lúc dễ sai nhất. Tay thường làm trước khi đầu kịp nghĩ. Vì vậy điều bạn cần không phải là phản xạ cảm tính, mà là một bộ kinh nghiệm đã được thử và rút gọn để dễ nhớ.
Những tình huống chúng tôi gặp nhiều nhất gồm chập điện ở ổ cắm, rò gas trong bếp, nhà ngập nước sau mưa lớn và trẻ nhỏ bị bỏng hoặc hóc. Mỗi loại có thứ tự xử lý riêng. Chỉ cần nhớ đúng thứ tự cho từng loại, rủi ro đã giảm đi rất nhiều.
Chúng tôi chọn mười kinh nghiệm này như thế nào
Mười kinh nghiệm dưới đây không phải lý thuyết sách vở. Chúng tôi chỉ giữ lại những điều có hành động cụ thể, không dừng ở lời khuyên chung chung kiểu cẩn thận là trên hết. Mỗi điều đều gắn với một tình huống đã xảy ra hoặc rất dễ xảy ra ở nhà ở và cửa hàng nhỏ.
Chúng tôi cũng nói rõ giới hạn. Cách bố trí nhà khác nhau khiến vị trí cầu dao và van gas thay đổi nhiều, nên có những bước bạn cần đối chiếu với thực tế nhà mình. Phần nào cần kiểm chứng với thợ điện hoặc chuyên gia PCCC, chúng tôi sẽ nói thẳng trong bài.
Kinh nghiệm 1 đến 3: giữ an toàn cho người trước khi xử lý đồ vật
Kinh nghiệm đầu tiên nghe có vẻ hiển nhiên, nhưng lại là điều bị bỏ qua nhiều nhất. Nếu có nguy cơ điện giật hoặc rò gas, việc đầu tiên là ngắt nguồn điện tổng và khóa van gas. Sau đó mới nghĩ đến dập lửa hay cứu đồ đạc. Khi nguồn điện đã ngắt, nguy cơ giật giảm hẳn, và tia lửa nhỏ từ công tắc cũng không còn xảy ra.
Kinh nghiệm thứ hai là đừng dùng nước để dập đám cháy do điện. Nước dẫn điện, nếu nguồn vẫn còn hoạt động thì người cầm xô nước rất dễ bị giật. Chúng tôi từng gặp trường hợp người nhà chạy ra giếng múc nước, trong khi cầu dao chỉ cách đó vài bước chân. Nếu chưa ngắt được nguồn, hãy dùng loại bình phù hợp với đám cháy điện.
Kinh nghiệm thứ ba là đừng vội mở cửa khi cánh cửa đang nóng hoặc phía sau có khói dày. Mở cửa lúc đó như đưa thêm không khí vào, khiến lửa bùng mạnh hơn. Hãy đặt mu bàn tay lên bề mặt cửa để kiểm tra trước. Nếu cửa nóng, tìm đường thoát khác và gọi cứu hỏa.
Điều quan trọng là vị trí cầu dao tổng và van khóa phải được biết từ trước. Hãy tự kiểm tra xem cầu dao nằm ở đâu, van gas có dễ vặn không. Nếu lúc có sự cố bạn phải lục tìm, khoảng thời gian quý giá đã trôi qua.
Kinh nghiệm 4 đến 6: nhận ra dấu hiệu nguy hiểm sớm
Phát hiện sớm là phần chúng tôi thấy có giá trị nhất. Mùi gas thường là mùi trứng thối được pha vào để dễ nhận biết. Tiếng rít bất thường từ bình hay van là dấu hiệu đang rò rỉ. Ổ điện nóng khi chạm vào, hoặc vết ám khói nhỏ quanh mép công tắc, đều là tín hiệu cần dừng lại kiểm tra.
Chúng tôi đưa kinh nghiệm này vào vì các dấu hiệu trên thường xuất hiện trước khi sự cố lớn xảy ra. Người ở trọ và chủ hộ kinh doanh nhỏ nên ghi nhớ, vì họ ít thời gian để kiểm tra định kỳ.
- Mùi lạ kéo dài hơn vài phút sau khi mở cửa sổ
- Ổ cắm hoặc phích cắm nóng bất thường
- Bình gas phát ra tiếng xì hoặc đồng hồ dao động lạ
Kinh nghiệm 7 và 8: chuẩn bị sẵn vị trí và công cụ
Khi sự cố xảy ra, không ai có thời gian đi tìm số điện thoại. Hãy dán sẵn danh sách số khẩn cấp gần cửa ra vào, đồng thời ghi rõ vị trí cầu dao, van gas và bình chữa cháy trên một tờ giấy dễ nhìn. Việc này nghe đơn giản, nhưng tiết kiệm rất nhiều thời gian lúc căng thẳng.
Về thiết bị, không có loại bình nào dùng được cho mọi tình huống. Bạn nên biết mỗi loại phù hợp với đám cháy nào. Bình bột ABC dùng được cho chất rắn, chất lỏng và điện, nhưng sau khi dùng sẽ tạo nhiều bụi và dọn lại khá vất vả. Bình CO2 phù hợp với thiết bị điện tử, song hiệu quả giảm khi có gió lớn ngoài trời. Chăn chống cháy chỉ thích hợp với đám cháy rất nhỏ trong bếp. Thông số và phạm vi sử dụng cụ thể, bạn nên đối chiếu với nhãn sản phẩm.
Kinh nghiệm 9 và 10: sau sự cố và khi nào cần gọi chuyên gia
Sau khi đám cháy hoặc rò rỉ đã được kiểm soát, đừng vội bật lại điện hay gas. Hãy để thợ kiểm tra dây dẫn, van và đường ống trước. Chúng tôi từng thấy một gia đình tự bật lại hệ thống ngay trong ngày, và chỉ vài giờ sau đã xảy ra chập lần thứ hai, nặng hơn lần đầu.
Trước khi dọn dẹp, hãy chụp ảnh hiện trường. Những bức ảnh này rất hữu ích khi làm việc với bảo hiểm hoặc đơn vị sửa chữa. Cần gọi kỹ thuật viên ngay nếu mùi gas kéo dài, cầu dao nhảy liên tục, hoặc tường có vết nứt do nhiệt. Bạn có thể tham khảo thêm kiến thức cơ bản về PCCC cho nhân viên mới để hiểu rõ hơn các bước này.
Những sai lầm thường gặp khi áp dụng kinh nghiệm
Nhiều người đọc xong một lần rồi quên. Kiến thức này chỉ phát huy tác dụng khi được luyện tập, ví dụ thử tắt cầu dao tổng một lần vào cuối tuần để cả nhà quen tay. Một lỗi khác là để bình chữa cháy hết hạn, hoặc cất sau cánh tủ khóa kín khiến lúc cần không lấy ra được.
Cuối cùng, đừng tin những mẹo dân gian chưa được kiểm chứng, như dùng bột mì hay giấm để dập lửa. Những cách này không có căn cứ kỹ thuật và có thể làm tình huống tệ hơn. Khi chưa chắc, hãy ưu tiên an toàn và gọi người có chuyên môn.
Danh sách kiểm tra nhanh tại nhà bạn
Bạn có thể bắt đầu bằng việc ghi lại số điện thoại cứu hỏa, cấp cứu, thợ điện và thợ gas. Sau đó tập ngắt cầu dao, khóa van gas và đưa cả nhà ra khỏi nhà theo đường thoát đã định. Nên kiểm tra định kỳ vào đầu mùa mưa, đầu mùa nắng và mỗi khi đổi bình gas.
Nếu muốn tìm hiểu cách tránh các lỗi phổ biến, bạn có thể đọc 10 sai lầm thường gặp về bình chữa cháy do chủ nhà hay mắc. Ngoài ra, nếu nhà bạn đang cần trang bị thêm, bài top 7 thiết bị PCCC cần có trong nhà ở và cửa hàng nhỏ sẽ giúp bạn chọn đúng ngay từ đầu.
Câu hỏi thường gặp
Khi chập điện có nên dùng nước dập lửa không?
Không nên. Nước dẫn điện và có thể gây giật. Hãy ngắt nguồn điện tổng trước, rồi dùng bình phù hợp với đám cháy do điện.
Nhà có mùi gas nên bật hay tắt đèn?
Đừng bật hoặc tắt bất cứ công tắc điện nào, vì tia lửa nhỏ có thể gây cháy. Hãy mở cửa sổ, khóa van gas, rời khỏi nhà rồi mới gọi thợ.
Bình chữa cháy bao lâu cần kiểm tra một lần?
Bạn nên kiểm tra định kỳ theo hướng dẫn in trên nhãn, và xem kim áp suất có nằm trong vùng an toàn không. Nếu không chắc về thời hạn, hãy hỏi đơn vị cung cấp hoặc chuyên gia PCCC.
Trẻ nhỏ cần được dạy kỹ năng gì khi có sự cố?
Trẻ cần biết gọi người lớn ngay, nhớ đường thoát ra ngoài và không tự ý chạy vào khu vực có khói. Hãy tập cho trẻ cách hô to và bò thấp khi khói dày.
Khi nào nên gọi 114 thay vì tự xử lý?
Khi đám cháy đã lan ra ngoài tầm kiểm soát, khi có người bị thương nặng, hoặc khi bạn không chắc nguồn gây cháy đã được ngắt. Gọi sớm luôn tốt hơn gọi muộn.
